چرا کرکره کار نمی کند؟ آموزش تعمیر بردهای کرکره برقی

کرکره برقی مانند هر وسیله الکتریکی دیگری دچار برخی ایرادات و خرابی ها می شود. این ایرادات معمولا چند سال پس از نصب رخ می دهند و در نتیجه کارکرد زیاد و مداوم از آن هستند. ایرادات در کرکره های برقی تقریبا مشابه و یکسان هستند.

ایرادات رایج کرکره برقی ناشی از چه عواملی است؟

ایرادات رایج در کرکره برقی های ناشی از 4 عامل مهم هستند:

1. موتور کرکره
2. مرکز کنترل کرکره
3. ریموت کنترل
4. اتصالات و نحوه نصب

خرابی هر کدام می تواند موجب اختلال در حرکت کرکره و بروز برخی مشکلات شود. در این مطلب ما به صورت ویژه به ایرادات ناشی از مرکزکنترل کرکره برقی و نحوه برطرف کردن آن ها می پردازیم و در مورد روش های تعمیر برد توضیح می دهیم.

چند نوع مرکز کنترل کرکره برقی داریم؟

همان طور که می دانید کرکره های برقی در قسمت موتور و مرکز کنترل باهم تفاوت دارند. چون کرکره ها در ابعاد و وزن های مختلفی ساخته می شوند و با توجه به این دو پارامتر سیستم مناسب همان کرکره نصب می شود.

برای کرکره های سبک که در مغازه های کوچک، ویترین بوتیک ها، پنجره ویلاها، پرده برقی و ... مورد استفاده قرار می گیرند موتور توبلار نصب می شود و برای کرکره های سنگین و بزرگتر و پر رفت و آمد مانند آپارتمان های مسکونی، گاراژها و مغازه های بزرگ موتور ساید نصب می شود. با توجه به نوع موتور، مرکز کنترلی که مناسب راه اندازی آن نیز متفاوت است. برای موتورهای توبلار مرکزکنترل مخصوص توبلار و برای موتورهای ساید مرکز کنترل مخصوص موتور ساید نصب می شود. ضمن اینکه موتورهای ساید در دو مدل 220 ولت و 24 ولت تولید می شوند که بردهای هر کدام کاملا متفاوت با یکدیگر هستند. بردهای 220 ولت مدارات ساده تر و کوچک تری نسبت به برد های 24 ولت دارند.

مرکزکنترل کرکره در تمام مدل ها و برندهای ایرانی و خارجی مانند هر دستگاه الکترونیکی دیگری دچار برخی ایرادات می شود. این ایرادات معمولا در بردهای مختلف مشابه هستند و راه حل یکسانی دارند. در ادامه به عنوان نمونه و تشریح نرم افزاری و سخت افزاری 2 برد 5 کانال و فول کانال بتا که مخصوص کرکره برقی توبلار ساخته شده اند را مورد بررسی قرار می دهیم. با آموختن این موارد می توانید بردهای مشابه را نیز عیب یابی و تعمیر کنید.

 

علایم و ایرادات ناشی از اختلال در مرکز کنترل کرکره:

1. با فشردن دکمه ریموت کرکره بالا/پایین نمی رود.
2. کرکره در میانه راه می ایستد یا کاملا بسته نمی شود.
3. با فشردن دکمه ریموت کرکره گاهی اوقات حرکت می کند گاهی نه.
4. کرکره فقط در یک جهت حرکت می کند یعنی فقط باز می شود یا فقط بسته می شود.
5. کرکره باز می شود ولی بسته نمی شود.
6. کرکره حرکت می کند ولی با فشردن دکمه ریموت متوقف نمی شود.
7. ریموت جدید به دستگاه کد نمی شود.
8. ریموت ها پس از چند روز از کار می افتند.
9. ریموت از راه دور کار نمی کند و فقط با چسباندن به برد کار می کند.

حال به بررسی تک تک این موارد، عوامل ایجاد و راه برطرف کردن آن ها می پردازیم. در اکثر موارد می توانید این مشکلات را خودتان در منزل حل کنید. برخی مواردی هم وجود دارد که می بایست توسط یک کارشناس فنی و تعمیرکار بررسی و حل شوند.

 

1) با فشردن دکمه ریموت کرکره بالا/پایین نمی رود:

بررسی ریموت: ابتدا به ریموت نگاه کنید که آیا چراغ LED کوچک روی ریموت روشن می شود یا خیر. اگر چراغ روشن می شود ممکن است ریموت فرکانس نمی فرستد. با ریموت دیگری که مطمئن هستید سالم هست فرمان دهید. اگر ریموت دوم نیز کار نکرد به سراغ مرکز کنترل روید.

بررسی برق ورودی: مرکز کنترل معمولا در نزدیک ترین محل و کنار کرکره داخل پارکینگ و روی دیوار نصب شده است. اول به چراغ LED روی دستگاه نگاه کنید. از چراغ LED خیلی از مشکلات را می توان تشخیص داد. اگر چراغ روشن هست و نرمال چشمک می زند یعنی مرکز کنترل روشن است و مشکلی ندارد. اما اگر چراغ خاموش است یعنی یا برق ورودی آن قطع شده است، یا فیوز داخل برد پریده است یا مدار تغذیه دچار سوختگی شده است. برای بررسی این مشکل ابتدا با فازمتر یا مولتی متر برق ورودی برد را تست کنید که باید 220 ولت باشد و برق دچار افت ولتاژ یا قطعی نشده باشد. اگر برق وصل بود به سراغ فیوز می رویم.

 

بررسی فیوز: درب قاب را باز کنید، سوکت برق را جدا کنید، درب جعبه فیوز را بردارید، فیوز را خارج کنید. به فیوز نگاه کنید اگر رشته سیمی داخل آن نیست یا قطع شده است یعنی فیوز سوخته است و باید آن را تعویض کنید. برای اطمینان از خرابی یا صحت فیوز می توانید با مولتی متر نیز آن را تست کنید. برای این کار ابتدا مد مولتی متر را در حالت دیود یا بازر قرار دهید. یک سر پراب را به یک سمت فیوز و سر دیگر پراب را به سمت دیگر اتصال دهید. در صورت صحت فیوز باید بازر بوق ممتد بزند. در غیراین صورت فیوز را تعویض کنید. معمولا فیوز بردهای کرکره برقی از نوع شیشه ای و 5 آمپر است. ضمنا هرگز بجای فیوز از سیم استفاده نکنید، چون فیوز در مقابل اضافه جریان و نوسان برق از مدار محافظت می کند و با فدا کردن خود، برق مدار را قطع می کند. اما با قرار دادن سیم این عملکرد حفاظتی از بین می رود و در نوسانات بعدی برد دچار سوختگی عمیق می شود. هرچند متاسفانه این کار در بین مردم و برخی تکنسین ها رایج است و بسیار دیده شده است. پس بخاطر یک فیوز 2 هزار تومانی جون برد کرکرتونو به خطر نیندارید.

 

بررسی مدار تغذیه برد کرکره: پس از فیوز به بررسی قسمت مدار تغذیه برد می پردازیم. مدار تغذیه در برد کرکره به دو صورت طراحی می شود: نوع اول از خازن  MKTو مقاومت بعنوان کاهنده ولتاژ استفاده شده است و نوع دوم به جای خازن MKT و مقاومت، ترانس تعبیه شده است. پس از این قطعات مقاومت وات بالا، پل دیود، ، زنر و رگولاتور 7805 است. عواملی مثل قطع و وصل شدن مکرر برق و نوسان برق می تواند مدار تغذیه و بعضا قطعات بعدی را نیز بسوزاند. ترانس برد کرکره معمولا بدلیل نوسان برق از بخش ورودی می سوزد. برای تست آن می توانید مولتی متر را در حالت اهم بزارید و مقاومت سیم های ورودی ترانس را اندازه بگیرید. این عدد باید در رنج 1 کیلواهم تا 1.5 کیلواهم باشد که در هر مدل ترانسی فرق دارد اما نکته مهم این است که، اگر مقدار بی نهایت (OL) باشد یعنی ترانس از ورودی سوخته است و بدلیل نوسان برق این خرابی بسیار رایج است. راه دیگر تست ترانس اندازه گیری ولتاژ ثانویه آن است که باید در رنج 11.5V_AC الی 13.5V_AC باشد.

 

در مورد باقی قطعات از ظاهر قطعه و سیاهی آن بخش برد می توان فهمید قطعه سوخته یا نیم سوز شده است. مثلا خازن ها باد می کنند، مقاوت ها سیاه می شوند و ... . اما اگر از ظاهرشان هم چیزی مشخص نبود باید قطعات توسط کارشناس الکترونیک با مولتی متر چک شوند و توسط کاربر دستکاری یا تعویض نشوند.

بررسی مدار دیجیتال: پس از مدار تغذیه نوبت به میکرو دستگاه می رسد. هر بردی دارای یک میکروکنترل جهت فرمان دادن به بخش های مختلف است. ممکن است کل برد سالم باشد اما میکرو خال زده باشد (سوخته باشد) یا پایه های آن خم شده باشد یا کامل داخل سوکت قرار نگرفته باشد. می توانید یکبار میکرو رو خارج و مجددا طبق جهت مشخص شده روی میکرو و برد آن را جا بزنید. اگر با این کار نیز برد روشن نشد باید جهت تعمیر به شرکت ارسال کنید. (بردهای قدیمی دارای میکرو دیپ هستند، در بردهای جدید از ماژول RXKIT استفاده شده است که میکرو و قطعات دیگر به ماژول لحیم شده اند)

 

بررسی مدار فرمان: قطعاتی که به موتور و سایر خروجی ها فرمان می دهند و دستورات را از میکرو دریافت و تقویت می کنند شامل رله، ترانزیستور، دیود و مقاومت هستند. خرابی هر کدام موجب می شود موتور کار نکند یا فقط در یک جهت کار کند. تست و تعویض این قطعات نیز نیاز به دانش الکترونیک دارد و باید توسط کارشناس فنی انجام شود.

 

  2) کرکره کاملا بالا و پایین نمی رود و در میانه راه می ایستد:

بهم ریختگی زمان عملکرد موتور: مدت زمان باز شدن کرکره در هنگام نصب توسط نصاب تنظیم می شود. ممکن است این زمان از حافظه دستگاه پاک شده یا توسط شخص دیگری کمتر از مقدار واقعی تنظیم شده باشد. جهت تنظیم مجدد کرکره را کامل ببندید و مطابق دستور العمل داخل دستگاه مجدد تایم دهید. برای نمونه تنظیم این زمان در بردهای کرکره برقی بتا را توضیح می دهیم:

نحوه تنظیم مدت‌زمان عملکرد موتور کرکره:

 

• ابتدا کرکره را تا انتها پایین آوردید.
• دکمه TIME روی مرکز کنترل را 1 ثانیه فشار داده تا LED شروع به چشمک زدن سریع کند و سپس دکمه را رها کنید.
• دکمه ریموتی که به مرکز کنترل لرن شده را یک بار فشار دهید تا کرکره کاملاً بالا برود.
• پس از آنکه کرکره کامل باز شد دکمه ریموت را یک بار دیگر فشار دهید.
• این فاصله زمانی ثبت شده و همیشه پس از طی این زمان برق موتور قطع می‌شود.

لیمیت سوئیچ موتور: موتور علاوه بر دریافت فرمان از برد، از لیمیت های سوئیچ داخل خودش جهت توقف فرمان می گیرد. ممکن است تنظیم لیمیت سوئیچ ها بهم خورده باشد یا لیمیت سوئیچ معیوب شده باشد.

 

3) با فشردن دکمه ریموت کرکره گاهی اوقات حرکت می کند گاهی نه:

کارت گیرنده فرکانس: مدار کرکره برقی دارای یک کارت گیرنده فرکانس است. در صورتی که این ماژول ضعیف شده باشد، لحیم سردی داشته باشد یا سیم آنتن کنده شده باشد دچار این اختلال می شود که باید مجددا پایه های آن یا سیم آن لحیم کاری شوند یا ماژول تعویض شود.

 

لحیم سردی: اتصال قطعات به برد توسط فلز قلع انجام می شود. این اتصال در صورت رطوبت و آلودگی یا هنگام تولید می تواند دچار لحیم سردی و اتصال ناقص شود. در این صورت باید کل قطعات برد و مخصوصا پایه های ترمینال ها و کانکتورها مجددا شارژ قلع شوند.

نویز در محیط: ساعت های خاصی از شبانه روز کرکره عدم فرمان پذیری یا گرفتن سیگنال دارد و باید چندبار ریموت زده شود تا کرکره باز شود. در این حالت نویز در محل وجود دارد و ریموت یکی از ساکنین یا همسایگان گیر کرده است و نویز ایجاد می کند یا ممکن است از یک دکل مخابراتی یا سازمان یا بانک، فرکانسی در این باند ارسال می شود. برای رفع نویز باید عامل نویز را پیدا و برطرف کنید. در غیر این صورت باید فرکانس کاری مرکز کنترل و ریموت ها را تغییر دهید. مثلا بجای فرکانس رایج 433 مگاهرتز از فرکانس 315 مگاهرتز یا 868 مگاهرتز استفاده کنید.

داغ کردن موتور: استفاده پشت سرهم و زمان عملکرد طولانی موتور مخصوصا در موتورهای توبلار موجب داغ شدن آن و قطع شدن برق آن توسط فیوز حرارتی داخلی خودش می شود. با خنک شدن موتور مجددا فیوز به حالت عادی باز می گردد و به فرمان ریموت پاسخ می دهد.

شل بودن اتصالات یا خرابی ترمینال ها: اتصال سیم ها در ترمینال های برد به مرور شل می شوند که با تکان دادن سیم یا فشردن کانکتور مشکل حل می شود. در این حالت باید مجددا سیم ها و ترمینال ها بررسی و سفت شوند.

 

4) کرکره فقط در یک جهت حرکت می کند یعنی فقط باز می شود یا فقط بسته می شود:

برای چپ گرد و راست گرد چرخیدن موتور 2 عدد رله روی برد قرار دارد. اگریکی از رله ها کار نکند موتور فقط در جهت رله ای که کار می کند می چرخد. برای تست این ایراد سیم های UP و DOWN موتور را از روی برد جا به جا کنید. برخی بردها دارای دکمه L/R نیز هستند که می توانید بجای جا به جایی سیم جهت کلید را تغییر دهید، سپس دقت کنید:

الف) اگر جهت حرکت موتور تغییر کرد ایراد از رله است و باید رله تعویض شود. اگر با تعویض رله درست نشد مدارات همراه آن یعنی دیود و ترانزیستور راه انداز آن نیز باید تعویض است. اگر پس از این مرحله هم درست نشد فرمان از میکرو ارسال نمی شود و باید میکرو عوض شود.

ب) اگر در همان جهت قبلی حرکت کرد موتور ایراد دارد و باید موتور برای تعمیر ارسال شود.

 

5) کرکره باز می شود ولی بسته نمی شود:

این ایراد می تواند شامل موارد ذکر شده در شماره 4 باشد و می بایست این موارد بررسی شوند. اما علت رایج تر آن خطای چشمی است. یعنی چشمی مانعی را می بیند که در این حالت LED روی برد تند تند چشمک می زند و مانع از بسته شدن کرکره می شود. برای رفع این مشکل چک کنید مانعی بین چشمی ها نباشد. سپس LED های روی برد چشمی ها را مشاهده کنید برای روی هر طرف فقط یک LED روشن باشد. اگر در سمت RX دو LED روشن باشد یعنی با TX ارتباط برقرار نمی کند و ممکن است خود TX خراب باشد. همچنین وقتی دستتان را مقابل RX قرار دهید باید صدای قطع و وصل شدن رله را بشنوید. سپس سیم کشی ها را چک کنید که در طول مسیر سیم ها قطع یا دچار خوردگی نشده باشند. برای خارج کردن چشمی از مدار و تست صحت مدار می توانید کانکتورهای COM و NC روی برد جامپر کنید تا مطمئن شوید ایراد از چشمی است یا برد.

 

6) کرکره حرکت می کند ولی با فشردن دکمه ریموت متوقف نمی شود:

اگر حین حرکت کرکره با فشردن دکمه ریموت کرکره متوقف نمی شود یعنی رله چسبیده است. چون برد حین حرکت کرکره دچار افت ولتاژ در مدار تغذیه می شود و نمی تواند فرمان را از روی رله بردارد. این ایراد معمولا از پل دیود یا خازن MKT است که با تعویض قطعه برطرف می شود.

 

7) ریموت جدید به دستگاه کد نمی شود:

برای کد دادن ریموت جدید به مرکز کنترل می بایست دکمه ریموت نگه داشته شود سپس همزمان دکمه لرن روی دستگاه فشار داده شود و LED با چشمک زدن سریع کد شدن ریموت را تایید کند.

 

در صورتیکه این عملیات با موفقیت انجام نشود مشکلات زیر محتمل است:

خرابی دکمه لرن (Learn) : اگر دکمه لرن خراب شده باشد LED تغییر وضعیت نمی دهد. می توانید به دکمه کمی الکل اسپری کنید تا اگر رسوب گرفته است از بین برود. یا هنگام کدهی پایه های دکمه لرن را با سیم یا پنس یا دم باریک بهم اتصال دهید و بعدا دکمه پوش باتون معیوب را تعویض کنید.

مدل ریموت: دقت کنید ریموت جدید که تهیه کردید باید هم به لحاظ کدینگ و فرکانس با ریموت های قبلی یکسان باشد.

پر شدن حافظه: ظرفیت ثبت ریموت در بردهای بتا بیشترین مقدار در بازار است و تا 80 عدد ریموت است که در بردهای جدید به 200 عدد ریموت رسیده است. اما اگر حافظه پر شده باشد ریموت جدید کد نمی شود و LED روی برد با 10 بار چشمک زدن پر بودن حافظه را اعلام می کند.

 

8)ریموت ها پس از چند روز از کار می افتند و باید مجددا به دستگاه کد شوند:

اگر همه ریموت ها یا تعداد زیادی از آن ها از کار بیفتند یعنی حافظه داخلی مرکز کنترل خراب شده است. برخی بردها دارای آی سی حافظه جداگانه هستند ولی برخی دیگر ریموت ها را در حافظه داخلی میکروکنترلر اصلی ذخیره می کنند. در این حالت باید آی سی حافظه یا میکرو تعویض شوند. همچنین ممکن است مدارات جانبی و راه انداز آی سی ها ایراد داشته باشند که باید بررسی شوند.

 

9) ریموت از راه دو کار نمی کند و فقط با چسباندن به برد کار می کند:

این مشکل به دو دلیل رخ می دهد:

ضعیف شدن ریموت: اگر فقط یک ریموت این ایراد را دارد، باتری یا مدار نوسان ساز (کریستال) ریموت ضعیف شده است. ابتدا باتری ریموت را تعویض کنید اگر درست نشد کریستال باید عوض شود.

ضعیف شدن کارت گیرنده: کارت گیرنده دستگاه که وظیفه دریافت فرکانس ریموت را دارد دچار خرابی، سولفاته شدن و لحیم سردی می شود که فقط از فاصله خیلی نزدیک فرکانس را می تواند دریافت کند و باید تعویض شود.

 

راه کارهای جلوگیری از خراب شدن برد کرکره برقی:

برد کرکره برقی مغز سیستم شماست. بیشتر خرابی های آن به دلیل نوسان برق، نصب غیر اصولی یا فشار بیش از حد به موتور اتفاق می افتد. با رعایت چند نکته ساده می توانید عمر برد را چند برابر کنید.

نصب محافظ برق: نوسان برق اصلی ترین عامل آسیب به برد است. حتما از محافظ برق استاندارد یا استابلایزر استفاده کنید. همچنین ارت مناسب (اتصال زمین ضعیف) نیز می تواند باعث تخلیه اضافه ولتاژها و نویزهای ناگهانی شود و از سوختن برد یا آسیب دیدن قطعات جلوگیری کند.

نصب برد در محیط خشک و ایمن: رطوبت و گرد و غبار دشمن قطعات الکترونیکی هستند و می توانند باعث اتصالی یا سولفاته شدن قطعات شوند. برد باید داخل تابلو یا جعبه محافظ و در محیطی دور از آب خوردگی نصب شود. پیشنهاد می شود در فضاهای صنعتی یا مرطوب، از کاورهای مقاوم تر و استانداردتر استفاده کنید.

سیم کشی اصولی: سیم کشی غیر حرفه ای می تواند باعث نویز، اتصال کوتاه و اختلال در عملکرد برد شود؛ بنابراین برای کاهش این مشکلات بایدکابل برق موتور را از کابل فرمان جدا کنید. از سیم های با کیفیت و استاندارد استفاده کنید، اتصالات را محکم و دقیق ببندید.

کاهش فشار مکانیکی کرکره: اگر تیغه ها و موتور تحت فشار باشند، جریان کشی از برد بیشتر از حد معمول می شود. این موضوع در طولانی مدت باعث خرابی می شود؛ بنابراین باید ریل ها را بررسی و در صورت نیاز روان کاری کنید، گیرهای مکانیکی را برطرف کنید و از بالانس بودن کرکره مطمئن شوید.

سرویس دوره ای: بازرسی منظم بهترین راه برای جلوگیری از خرابی های پر هزینه است. هر چند وقت یکبار اتصالات، عملکرد موتور، روان بودن حرکت، تمیزی برد، وضعیت ریموت و چشمی ها را بررسی کنید.

 

جمع ‌بندی:

برد کنترل کرکره برقی معمولاً وقتی اختلال می‌گیرد که یکی از بخش‌های تغذیه، مدارات فرمان، سنسورها و اتصالات دچار مشکل شوند. برخی مشکلات را می توانید با بررسی های اولیه و کمی دانش فنی خودتان در منزل برطرف کنید. اما برای مشکلات پیچیده تر حتما باید از نصاب یا پشتیبان فنی کمک بگیرید یا دستگاه را باز کنید و برای تعمیر به شرکت ارسال کنید. ضمنا با رعایت چند نکته ساده مثل استفاده از محافظ برق، نصب صحیح و سرویس منظم، می‌ توانید از خرابی برد کرکره برقی جلوگیری کنید و هزینه ‌های تعمیر را به حداقل برسانید.

امیدواریم این مطالب برای شما مفید واقع شده باشد. سپاس از حسن توجه شما